Ze zijn er: de nieuwe kerndoelen Nederlands! En nee, dit is niet zomaar een administratieve update. Als je de documenten induikt, zie je een duidelijke verschuiving. De tijd van geïsoleerde ’taallesjes’ en ‘spelling-in-een-apart-schriftje’ is voorbij. De nieuwe kernwoorden? Samenhang, betekenis en rijke teksten. Maar wat betekent dit nu écht voor jou voor de groep? Moet het roer compleet om? We hebben de belangrijkste punten voor je op een rij gezet.
Nieuwe kerndoelen
De definitieve conceptkerndoelen voor Nederlands zijn in april 2025 gepresenteerd door het SLO. Ze liggen nu ter goedkeuring bij het ministerie van OCW om ze formeel te laten vaststellen in de wet- en regelgeving. Het SLO formuleert de nieuwe kerndoelen als volgt: ‘De geactualiseerde kerndoelen vormen het beoogde curriculum en zijn ambitieus en betekenisvol geformuleerd, waarmee ze de basis leggen voor rijk onderwijs voor alle leerlingen. Het geheel van kerndoelen vormt een brede opdracht voor het onderwijs gericht op kennis over jezelf, de ander en de wereld.’
Domeinen
De doelen zijn verdeeld over drie verschillende domeinen: communicatie, taal en literatuur. Binnen het domein communicatie ga je met de kinderen onder andere aan de slag met het begrijpen en produceren van teksten. Ze leren gesprekken te voeren en doelgericht te communiceren en gevoelens te uiten. Ze krijgen de ruimte om te experimenteren met taal en op zoek te gaan naar hun eigen stijl.
Binnen het domein taal ga je met de kinderen ontdekken hoe taal als systeem in elkaar zit. Hieronder vallen bijvoorbeeld spelling, grammatica en het opdoen van ervaring met taalvariatie en taalverandering. Binnen het domein literatuur ga je met de kinderen via een variatie aan teksten ervaringen op doen met literatuur en cultuur. Ze leren hier betekenis aan geven en breiden hun kennis en taalvaardigheid uit.
Inhoudelijke thema’s en rijke teksten
Opvallend aan deze nieuwe set kerndoelen is dat er niet alleen gefocust wordt op de samenhang van de domeinen onderling maar ook de samenhang met andere leergebieden. Het SLO legt de lat hoog en legt de verbinding met álle andere vakken. Dit is misschien wel de belangrijkste paragraaf uit het hele document: ‘In onderwijs waarin Nederlands de instructietaal is, is een goede beheersing van het Nederlands een voorwaarde om in alle leergebieden tot begrip te komen en kennis en vaardigheden te verwerven. Leerlingen verwerven deze kennis en vaardigheden via inhoudelijke thema’s, rijke teksten en taalactiviteiten die aangeboden worden in de leergebieden. Zo bieden alle leergebieden, van burgerschap, mens en maatschappij tot rekenen en wiskunde, een betekenisvolle context om taal- en denkontwikkeling hand in hand te laten verlopen en de taalcompetentie in het Nederlands te vergroten.’ Aldus het SLO. Wat hier staat? Dat taalonderwijs niet alleen iets is voor de taalles. Het is de motor van je geschiedenisthema, de sleutel tot je rekenopgave en de basis van je burgerschapsles. Zij zien het vakoverstijgend aanbieden van taalonderwijs door bijvoorbeeld het behandelen van rijke teksten binnen een thema als een voorwaarde voor goede taalontwikkeling. Het SLO stelt zelfs dat het leggen van verbindingen tussen het leergebied Nederlands en de andere leergebieden een voorwaarde is voor duurzame kennis- en taalontwikkeling.
De 9 kerndoelen in vogelvlucht
Overkoepelend: De basis van de school
Kerndoel 1: De school stimuleert de taalcompetentie van leerlingen.
Domein: Communicatie
Kerndoel 2: De leerling begrijpt teksten.
Kerndoel 3: De leerling produceert teksten.
Kerndoel 4: De leerling voert gesprekken.
Kerndoel 5: De leerling ontwikkelt zich als bewuste taalgebruiker.
Domein: Taal
Kerndoel 6: De leerling toont inzicht in taal als systeem.
Kerndoel 7: De leerling verkent het gebruik van taal.
Domein: Literatuur
Kerndoel 8: De leerling doet ervaring op met literatuur.
Kerndoel 9: De leerling toont inzicht in literatuur.
Wat is er nu écht anders?
De grootste verandering zit in één woord: samenhang. Van de losse vaardigheden mondeling, schriftelijk en taalbeschouwing gaan we naar een logisch geheel: de nieuwe domeinen communicatie, taal en literatuur. Dit is geen cosmetische aanpassing. De oude structuur nodigde uit tot ‘losse lesjes’. De nieuwe doelen schrééuwen om integratie. Je kunt kerndoel 9 (inzicht in literatuur) bijvoorbeeld niet los zien van kerndoel 2 (teksten begrijpen) of kerndoel 8 (leesvoorkeur ontwikkelen).
We zien dat de nadruk bij de nieuwe set doelen verschuift naar een bredere literaire context. De grootste ‘nieuwkomer’ is de expliciete focus op een rijke taal- en leesomgeving en de duidelijke rol voor literatuur en leeservaring. Het gaat niet meer alleen om technisch een tekst kunnen lezen, maar om het ervaren, waarderen en verbinden van verhalen.
Daarnaast zien we in de nieuwe set doelen veel meer aandacht voor verschillende soorten teksten en de ervaring die kinderen daarmee opdoen. Er wordt meer aandacht besteed aan het ontwikkelen van een eigen leesvoorkeur en het verkennen van verschillende bronnen.
Klaar voor de start? Je kunt vandaag al beginnen!
Het formele startschot van het ministerie laat nog even op zich wachten, maar de geest van deze kerndoelen is iets waar je morgen al mee kunt experimenteren. Want laten we eerlijk zijn: dit is hoe goed taalonderwijs eruitziet. Speciaal voor scholen die aan de slag willen met de nieuwe kerndoelen hebben we een e-book geschreven. Hierin vindt je een duidelijk overzicht van de belangrijkste speerpunten en verschillen, geven we je tips en handvatten om met je team aan de slag te gaan en delen we praktische tips voor in de klas.
De nieuwe kerndoelen zijn geen afvinklijst, maar een uitnodiging om taal weer de betekenisvolle plek te geven die het verdient: overal.