Inspiratieblog: Leesontwikkeling in groep 3 stimuleren met leesteksten

Agnes Dijkstra is werkzaam op een school in Oude Pekela in groep 3 en ambassadeur bij Junioruniversiteit. In de blog De leesles op de schop vertelde zij over het loslaten van de leesmethode en hoe ze haar leesles vormgeeft. In deze blog gaat ze hier dieper op in en laat ze zien hoe ze de leesontwikkeling stimuleert met het lezen van teksten, waar ze die teksten vandaan haalt en hoe je het jezelf makkelijk kunt maken als je op deze manier werkt.

Leesmethode loslaten

Doordat ik jarenlang met kleuters heb gewerkt, werkte ik aan de hand van leerlijnen en niet met methodes. Toen ik in mijn eerste jaar groep 3 startte met het werken met methodes, zat ik daar voor mijn gevoel aan vast. Ik wilde meer doen met technisch lezen dan alleen een methode volgen. In de jaren die volgden heb ik mijn leeslessen steeds meer aangepast tot een stevige basis. Onderdelen uit de leesmethode die niet bijdragen aan de leesontwikkeling heb ik losgelaten. Met name onderdelen uit de werkboeken, bijvoorbeeld opdrachten waar kinderen lijntjes moeten trekken, laat ik regelmatig achterwege. Hierdoor houd ik tijd over voor andere onderdelen die wél bijdragen aan de leesontwikkeling.

Leesontwikkeling met leesteksten

In de eerste helft van het schooljaar zet ik vooral in op het aanleren en inoefenen van de klanken, zodat deze zoveel mogelijk geautomatiseerd zijn. In de tweede helft zet ik meer in op het vloeiend lezen. Ik maak hierbij veelvuldig gebruik van leesteksten, zowel in de eerste helft van het schooljaar als in de tweede helft. Leesteksten zijn geschreven teksten die ingezet worden om leesvaardigheid, leesmotivatie en leesplezier te vergroten. Het kunnen verschillende soorten teksten zijn zoals informatieve teksten, verhalende teksten, gedichten of nieuwsberichten. Deze teksten sluiten aan bij het thema waarover we op dat moment werken. In de groepen 1,2, en 3 werken we met wereldoriënterende thema’s.

Voorbereiding

Voorafgaand aan een thema zoek ik deze leesteksten bij elkaar. Deze teksten kunnen overal vandaan komen, bijvoorbeeld uit leesboeken, AVI-boeken, rijketeksten.org en leesteksten.nl. Ook tijdens het online zoeken kun je teksten tegenkomen. Let er dan wel goed op of deze bruikbaar zijn voor in je klas. De teksten moeten van een bepaald niveau zijn; kinderen moeten iets leren en het moet begrijpbaar zijn. Daarnaast is het leesniveau belangrijk en moet je rekening houden met je leesdoel. Mijn favoriete boeken op dit moment om passende teksten uit te halen zijn boeken uit de Tijgerlezen reeks, zoals De dag dat de school levend werd van Tjibbe Veldkamp of Zondag, maandag, sterrendag van Anna Woltz. Het boek Aap leest een letter van Isabelle Gielen is de eerste helft van het schooljaar goed inzetbaar, doordat elke tekst een klank centraal heeft staan. In de tweede helft van het schooljaar, als kinderen alle klanken kennen, kun je het boek nog steeds goed inzetten, maar dan meer voor tekstbegrip. Vaak bespreek ik dan wat er allemaal gebeurt in de tekst.

In de praktijk

Het eerste halfjaar
Nadat ik de juiste teksten heb gevonden, koppel ik ze aan lessen en lesdoelen. In het eerste halfjaar zet ik ze voornamelijk in om een aangeleerde klank te oefenen. Ze krijgen ieder een eigen boek. Op sommige scholen is hier budget voor, anders kun je ook vaakvia de bibliotheek meerdere exemplaren lenen. Ik laat kinderen mee wijzen op het moment dat ik voorlees. Op deze manier zien ze altijd de woorden die ik voorlees, ook al zijn ze soms nog lastig voor hun om zelf te lezen. Na het voorlezen laat ik ze als verwerking in de tekst op zoek gaan naar de aangeboden klank. Een aantal weken na de herfstvakantie maak ik de stap naar (AVI-)boeken of leesteksten die ik online vind. Ik gebruik het boek Aap leest een letter ook nog steeds. Teksten kunnen ze, nadat een groot gedeelte van de klanken is aangeboden, meelezen. Als ze het goed onder de knie hebben, lezen we de tekst daarna samen in koor. Ik geef zelden individuele beurten; je merkt dat de betrokkenheid dan afzwakt en door in koor te lezen is iedereen actief aan het lezen. Ook nu geldt de afspraak dat iedereen mee wijst terwijl hij leest. De kinderen die moeite hebben met het leesproces, hebben extra baat bij het voorlezen en in koor lezen. Zo doet iedereen succeservaringen op, zeker als een tekst meerdere keren wordt gelezen.

Het tweede halfjaar
In de tweede helft van het schooljaar zet ik de teksten ook op een andere manier in. Naast het voorlezen en in koor lezen, maken we de stap naar duo lezen. Dezelfde tekst wordt dan in tweetallen gelezen. Als het ene kind leest, wijst het andere kind mee. Daarna wisselen ze van rol. Dit kan heel goed bij een theatertekst, ook verhalende of informatieve teksten kunnen prima in duo’s gelezen worden. Zorg er dan wel voor dat er regelnummers zichtbaar zijn. Op die manier kun je duidelijke afspraken maken met de kinderen over wanneer er gewisseld wordt. Vaak lezen ze deze tekst twee keer, zo heeft ieder kind de hele tekst gelezen. Een andere keer bedenk ik een verwerking bij de tekst. Kinderen proberen dan in de tekst op zoek te gaan naar antwoorden, en maken zo de stap richting het begrijpend lezen.

Lesdoelen koppelen aan een thema

Doordat we in de gehele onderbouw werken met thema’s, kan ik de lesdoelen hieraan koppelen. Ik maak regelmatig gebruik van de projecten van Junioruniversiteit. Voorafgaand aan een thema neem ik de lesdoelen van het betreffende project door en kijk ik waar ik die aan mijn leesles kan toevoegen. Zo stond in een leesles het lezen van zinnen en het aanbieden van een nieuwe klank centraal. Nadat ik deze nieuwe klank had aangeboden, zijn kinderen als verwerking zinnen gaan lezen. Ze kregen van mij de opdracht om een zin te koppelen aan een illustratie van een opgraving. De kinderen kregen deze illustratie, samen met de zinnen en moesten deze aan elkaar koppelen. Zo moest iemand op zoek naar een dino met vier poten of naar een dino met stekels. Deze opdracht haalde ik uit het project Dino’s van Junioruniversiteit. Op deze manier is het nog gemakkelijker om lesdoelen aan thema’s en teksten te koppelen.

Het hele jaar lezen

Vanaf de start van groep 3 heeft ieder kind een boek in zijn vak. Tijdens leesmomenten mogen ze in hun boek lezen. Voor sommige kinderen bestaat dit eerst enkel uit het bekijken van de illustraties, maar gaandeweg het jaar maken ze de stap naar het lezen. Kinderen beginnen te glunderen als ze doorhebben dat ze nu zelf het boek kunnen lezen. Vaak merk je dan ook dat de boekkeuze verandert. Kinderen gaan gerichter zoeken en pakken niet zomaar meer een boek uit te kast. Ze willen écht iets lezen en leren wat bij hun interesse past.

Hoe maak je het jezelf makkelijk?

Toen ik net startte met een andere invulling van mijn leeslessen, wist ik niet zo goed waar ik moest beginnen. Wat ga ik inzetten om de leesontwikkeling te bevorderen? Wat laat ik los? Hoe pak ik het aan? Toen ik vanuit doelen ging werken, werd het makkelijker. Het doel is het startpunt en vanuit daar ga ik verder. Wat hebben de kinderen nodig om dit doel te bereiken en wat doe ik als leerkracht om ervoor te zorgen dat dit lukt? Door doelmatig te werken creëer je overzicht en weet je waaraan je werkt binnen een bepaalde periode. De volgende vraag die ik me toen afvroeg is: waar vind ik goede teksten? Hierboven heb ik al een aantal bronnen genoemd, daarnaast heb ik gemerkt dat de leesconsulent vanuit de bibliotheek mij erg goed kan helpen. Zij weet soms net andere boeken te vinden dan ik en samen kom je tot nieuwe ideeën.

Durf!

Er is zoveel te vinden dat je jezelf makkelijk kunt verliezen in alle materialen. Je wilt al snel te veel, is mijn ervaring. Belangrijk is dat je een aantal goede, rijke teksten kiest in plaats van een heleboel teksten van mindere kwaliteit. Hierin is het belangrijk om keuzes te kunnen en durven maken. De stap naar doelmatig werken en methodes loslaten kan best spannend zijn. Geef jezelf de tijd en laat stapsgewijs onderdelen vallen. En vooral: Durf! Jij weet als geen ander wat jouw groep nodig heeft om de leesdoelen te halen.

Lijkt het je leuk om meer van deze vorm van het geven van een leesles te zien of heb je aanvullingen of tips? Zoek dan gerust contact via mijn instagrampagina @juf_agnes.